De discussie over box 3 houdt veel Nederlandse beleggers bezig. Vooral de plannen voor een nieuw belastingstelsel vanaf 2028 roepen vragen op. Moet je nog wel beleggen als de overheid mogelijk 36 procent belasting gaat heffen over rendement, zelfs wanneer je je beleggingen niet verkoopt?

Voor veel hardwerkende mensen die over de jaren heen een vermogen op proberen te bouwen voelt dat als een forse tegenwind.

Toch betekent dat niet automatisch dat beleggen zijn waarde verliest. Wie naar de lange termijn kijkt ziet dat het verschil tussen beleggen en sparen nog steeds groot blijft.

Het belangrijkste verschil zit in het rente op rente effect. Dat mechanisme zorgt ervoor dat rendement zichzelf steeds verder opstapelt. Zelfs wanneer een deel daarvan jaarlijks wordt belast, blijft de groeikracht van beleggingen vaak sterker dan die van spaargeld.

Maar eerst is het belangrijk om te begrijpen waarom deze discussie nu zo speelt.

Waarom vragen zoveel mensen zich af of beleggen nog zin heeft?

De onzekerheid komt vooral door de plannen voor een nieuw box 3 systeem. Het huidige systeem werkt met een fictief rendement. De Belastingdienst gaat ervan uit dat vermogen een bepaald percentage rendement oplevert en daarover wordt belasting geheven. In de praktijk betaal je dus belasting over een verondersteld rendement, niet over het daadwerkelijke resultaat.

Het toekomstige systeem moet dat veranderen. In het voorstel wordt belasting geheven over het werkelijke rendement op vermogen. Daarbij wordt ook gekeken naar waardestijgingen van beleggingen, zelfs wanneer die nog niet zijn verkocht.

Dat heet vermogensaanwasbelasting.

Voor veel beleggers voelt dat onrechtvaardig, omdat zij belasting betalen over winst die alleen op papier bestaat. Tegelijkertijd betekent het dat jaarlijks een deel van het rendement wordt afgeroomd, waardoor vermogen minder snel groeit.

Wat betekent box 3 concreet voor je vermogen?

De impact van verschillende belastingregels wordt pas echt duidelijk wanneer je naar concrete cijfers kijkt. In de grafiek hierboven zie je een voorbeeld van hoe een belegging zich kan ontwikkelen onder verschillende box 3 systemen.

In dit voorbeeld wordt uitgegaan van een belegger die €100.000 investeert in de S&P 500 tussen 2015-2025 en het vermogen dus 10 jaar laat staan.

Er worden drie scenario’s vergeleken:

• beleggen zonder belasting

• beleggen onder het huidige box 3 systeem met fictief rendement (overbruggingswet)

• beleggen onder het mogelijke nieuwe systeem vanaf 2028

Zoals in de afbeelding te zien is, kan het verschil al over tien jaar aanzienlijk oplopen:

Volgens de berekening groeit de investering tussen 2015-2025 naar:

• €403.826 zonder belasting

• €354.457 onder het huidige box 3 systeem

• €261.284 onder het nieuwe systeem vanaf 2028

Dat betekent dat het nieuwe systeem in dit voorbeeld meer dan €140.000 minder vermogen oplevert dan wanneer rendement volledig kan doorrollen zonder jaarlijkse belasting en aan het eind belast wordt.

Het verschil ontstaat doordat belasting die ieder jaar wordt geheven direct in het rente op rente effect snijdt. Rendement dat normaal gesproken opnieuw geïnvesteerd zou worden, verdwijnt gedeeltelijk naar de belastingdienst. Daardoor kan het vermogen minder snel doorgroeien.

Hoe verhoudt dit zich tot sparen?

Om het verschil duidelijk te maken, is het interessant om hetzelfde voorbeeld naast sparen te leggen. Stel dat dezelfde €100.000 niet wordt belegd, maar op een spaarrekening staat met een rente van 2 procent per jaar.

Wanneer dat geld 10 jaar lang blijft staan, groeit het vermogen door het rente op rente effect naar ongeveer:

€121.900

Hoewel sparen stabiel en relatief veilig is, groeit het vermogen hierdoor maar beperkt. Over tien jaar levert de rente in dit voorbeeld dus ongeveer €21.900 extra vermogen op. Dat laat meteen het verschil zien met beleggen. Historisch gezien hebben aandelenmarkten namelijk een gemiddeld rendement van ongeveer 7 tot 9 procent per jaar laten zien. Wanneer dat rendement kan worden herbelegd, groeit vermogen op lange termijn doorgaans aanzienlijk sneller dan bij sparen.

Tegelijkertijd geldt dat sparen minder risico kent. De waarde van een spaarrekening schommelt niet zoals aandelenkoersen dat doen. Daardoor blijft sparen voor veel mensen een belangrijk onderdeel van hun financiële buffer, terwijl beleggen vooral wordt gebruikt voor lange termijn vermogensopbouw.

Wanneer we de verschillende scenario’s naast elkaar zetten ontstaat het volgende beeld:

Dit laat goed zien waarom beleggen ondanks strengere belastingregels voor veel mensen interessant kan blijven. Zelfs in het scenario met de zwaarste belasting groeit het vermogen nog duidelijk sneller dan bij sparen.

Waarom kan de nieuwe box 3 toch problematisch zijn?

Hoewel beleggen aantrekkelijk kan blijven, zijn de risico's van een vermogensaanwasbelasting duidelijk. Financieel expert Kapé Breukelaar van FiscAlert analyseerde historische rendementen van de MSCI World index sinds 1979. Uit die analyse blijkt dat de manier waarop belasting wordt geheven enorme impact heeft op lange termijn vermogen.

Een belegging van 100.000 euro in wereldwijde aandelen groeide in zijn berekening zonder belasting naar ongeveer 8,7 miljoen euro na 47 jaar. Wanneer belasting pas wordt betaald bij verkoop van de belegging, blijft ongeveer 5,6 miljoen euro over.

Maar bij systemen waarbij jaarlijks belasting wordt geheven over waardestijging kan het effectieve rendement met meer dan 3 procentpunt per jaar dalen.

Dat laat zien hoe groot de impact van jaarlijkse belasting kan zijn op lange termijn vermogensgroei. Een ander probleem is dat beleggers belasting moeten betalen over papieren winst. Wanneer markten daarna dalen kan dat betekenen dat iemand belasting heeft betaald over winst die later weer verdwijnt.

Vooral voor middeninkomens kan dat lastig zijn, omdat zij mogelijk beleggingen moeten verkopen om belasting te betalen.

Is beleggen dan nog steeds interessant?

Ondanks deze uitdagingen blijft de kern van beleggen overeind.

Aandelen vertegenwoordigen bedrijven die groeien, winst maken en waarde creëren. Over lange periodes vertaalt economische groei zich vrijwel altijd in stijgende bedrijfswinsten en aandelenmarkten.

Zelfs wanneer belasting een deel van het rendement afroomt, blijft de onderliggende motor van vermogensgroei bestaan.

Voor mensen die vermogen willen opbouwen voor doelen zoals pensioen, financiële vrijheid of een buffer voor later, blijft beleggen daarom een belangrijk instrument.

Het verschil is vooral dat het langer kan duren om die doelen te bereiken wanneer een groter deel van het rendement naar belasting gaat.

Juist daarom wordt het nog belangrijker om vroeg te beginnen, kosten laag te houden en lange termijn discipline te behouden, zodat het rente op rente effect ondanks fiscale tegenwind zijn werk kan blijven doen.